Lucrezia Borgia. Η αινιγματική γυναίκα της αναγέννησης

Πατρόνα της Αναγέννησης, η διαβόητη δούκισσα, γνήσιος απόγονος μιας από τις πιο μισητές δυναστείες της Ευρώπης, των Βοργίων, έχει διχάσει τους ιστορικούς όσο λίγα πρόσωπα της εποχής.

Προστάτιδα των τεχνών και μία από τις πιο αινιγματικές γυναίκες όλων των εποχών.  Λουκρητία Βοργία (Lucrezia Borgia) γεννιέται στις 18 Απριλίου 1480 στα περίχωρα της Ρώμης ως καρπός μιας σκανδαλώδους σχέσης. 

Ήταν νόθα κόρη του πάπα Αλέξανδρου ΣΤ’, κατά κόσμον Ροντρίγκο Βοργία, και αδελφή του Καίσαρα Βοργία – μια οικογένεια από τις πιο λαμπρές, αλλά και αδίστακτες της εποχής.
Παρά την εξώγαμη φύση του τοκετού, η μικρή Λουκρητία μεγαλώνει στην αυλή της δυναστείας και φέρεται να λαμβάνει ανώτερη μόρφωση, με την ίδια να μιλά και να γράφει άπταιστα ιταλικά, γαλλικά, λατινικά και ελληνικά. Το πανέμορφο και ιδιαιτέρως ευφυές κορίτσι σύντομα όμως θα εμπλακεί στον αδυσώπητο αγώνα του οίκου της για εξουσία, με τον ανελέητο πατέρα να τη χρησιμοποιεί ως γαμήλιο δόλωμα για την επίτευξη των ιδιοτελών σκοπών του...

Και βέβαια ήταν και η σκοτεινή ιστορία της που γοήτευσε διαχρονικά ποιητές και συγγραφείς, από τον Βικτόρ Ουγκό μέχρι και τον συγγραφέα του «Νονού», Μάριο Πούζο (Mario Puzo), μια αναγεννησιακή περιπέτεια δηλαδή με όλα τα συστατικά της καλής κινηματογραφικής πλοκής: ίντριγκες, φόνοι, απόκρυφοι έρωτες, αχαλίνωτα πάθη, μίση, τα πάντα.

Δεν είναι εξάλλου τυχαίο αυτό που λέγεται: οι Μέδικοι (Medici) κληροδότησαν στην Ιταλία την κλασική Αναγέννηση και οι Βοργίες τη βυζαντινή πολυτέλεια, τη δολιότητα, τη λαγνεία και το δηλητήριο ως μία εκ των καλών τεχνών!

Οι αναφορές για την πεντάμορφη αριστοκράτισσα ποικίλουν και ακολουθούν τα πάθη της εποχής για τη δυναστεία που σημάδεψε τα ιταλικά κρατίδια του 15ου-16ου αιώνα: οι Βοργίες ανέτρεψαν μονάρχες, κατέλυσαν ηγεμονίες, χρησιμοποίησαν την παπική εξουσία ως όπλο για ιδιοτελείς σκοπούς, σφυρηλατώντας έναν ζοφερό μύθο βασισμένο στη διαφθορά και τα πλέον ειδεχθή εγκλήματα. 

«Είναι ωραία στη μορφή, έχει όμορφα, ξύπνια μάτια. Το πρόσωπο μάλλον μακρύ. Η μύτη όμορφη και καλοσχηματισμένη, τα μαλλιά χρυσαφένια, τα μάτια αστραφτερά», έτσι την περιέγραφαν οι σύγχρονοί της, αν και το συναπάντημα μαζί της έμελλε να είναι φαρμακερό. Ποιητές την υμνούσαν στα λατινικά για τη σαγήνη του βλέμματός της και το απαράμιλλο κάλλος της. 

Ο ιταλός βάρδος Έκτορ Στρότσι ισχυρίστηκε μάλιστα ότι: όποιος κοίταζε τον ήλιο τυφλωνόταν, όποιος κοίταζε τη Μέδουσα μεταμορφωνόταν σε πέτρα και όποιος κοίταζε τη Λουκρητία Βοργία έμενε πρώτα τυφλός και μετά απολιθωμένος! 

Στο χορό εξουσίας και αίματος που έκανε διαβόητους τους Βοργίες, η Λουκρητία κατηγορήθηκε ότι συνωμότησε στην εξόντωση των συζύγων της, ότι δηλητηρίασε τους αντιπάλους του πατέρα της κι ότι διατηρούσε αιμομικτικές σχέσεις με τον αδερφό της Giovanni Borgia.

Πριν καν κλείσει το 13ο έτος της ηλικίας της, η Λουκρητία θα βρεθεί παντρεμένη!
Ο Γάμος με τον Τζιοβάνι Σφόρτσα Πεζάρο ακυρώθηκε από τον πατέρα της πέντε χρόνια αργότερα και τότε η Λουκρητία αναγκάστηκε να παντρευτεί τον Αλφόνσο του Αραγκόν, νόθο γιο του βασιλιά της Νάπολης. Ο δεύτερος σύζυγός της δολοφονήθηκε το 1500 από τον ίδιο το σωματοφύλακά του, κατόπιν εντολής του αδελφού της Καίσαρα (Cesare Borgia).

Μεταξύ των δύο γάμων, η Λουκρητία είχε συνάψει σχέση με έναν νεαρό παπικό ακόλουθο, τον Πέντρο Καλντερόν. Στη σχέση αυτή δόθηκε δραματικό τέλος από τους Βοργίες. Ο Πέντρο μαχαιρώθηκε και αργότερα βρέθηκε στον Τίβερη, με τα χέρια και τα πόδια του δεμένα.

Σύμφωνα με τα νέα σχέδια της οικογένειάς της, το 1501 η Λουκρητία παντρεύτηκε τον Αλφόνσο του Εστ, κατόπιν σκληρών διαπραγματεύσεων για την προίκα της. Μετά το θάνατο του πατέρα του, το 1505, ο Αλφόνσο έγινε Δούκας της Φεράρα και η Λουκρητία, Δούκισσα.

Δούκισσα της Φεράρα

Στη Φεράρα, η Λουκρητία κατάφερε επιτέλους να «δραπετεύσει» από το διεφθαρμένο οικογενειακό της περιβάλλον. Μακριά από τον σκοτεινό πάπα πατέρα και τον δολοφόνο αδελφό, η Λουκρητία θα καταφέρει να υπερβεί την κακή φήμη της οικογένειάς της, γνωρίζοντας μια καινοφανή άνθιση. Και όταν το 1503 ο πάπας Αλέξανδρος ΣΤ' πεθαίνει και μαζί του τελειώνουν οι περισσότερες μηχανορραφίες της φαμίλιας, η ίδια είναι πια ελεύθερη να αφιερωθεί στην οικογένειά της αλλά και το μεγάλο πάθος της, την τέχνη. 

Η οικογενειακή της ζωή έγινε σταθερή, αποκτώντας άλλα 7 παιδιά με τον δελφίνο του θρόνου της Φεράρα (αν και μερικά θα πέθαιναν σε τρυφερή ηλικία), ενώ από το 1505 που πέθανε ο πατέρας του Αλφόνσο, το ζευγάρι ανήλθε στην εξουσία της ευρύτερης περιοχής ως δούκας και δούκισσα της Φεράρα. 

Αν και ως σύζυγος δεν υπήρξε ποτέ πιστή (έχει σωθεί η μακρά ερωτική της επιστολογραφία με τουλάχιστον 3 επιβεβαιωμένους εραστές, ανάμεσά τους και ο κουνιάδος της, μαρκήσιος της Μάντοβας), κράτησε τις εξωσυζυγικές της σχέσεις μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Και ήταν μάλιστα στο πλαίσιο των οικογενειακών της υποχρεώσεων που θα άφηνε την τελευταία της πνοή, καθώς η Λουκρητία Βοργία πέθανε στη γέννα.

Στη Φεράρα η Λουκρητία δημιούργησε μία λαμπρή αυλή, που προσέλκυσε τους επιφανέστερους καλλιτέχνες, συγγραφείς και λόγιους της εποχής εκείνης, κερδίζοντας την εκτίμησή τους με την ομορφιά και την ευγένειά της. Από τον κύκλο των ανθρώπων του πνεύματος που κράτησε κοντά της, πολλοί θα έφταναν σε ανώτερες διοικητικές θέσεις, ενώ άλλοι θα έμεναν στην ιστορία της τέχνης ως ζωγράφοι, γλύπτες και ποιητές.

Υπήρξε αφοσιωμένη σύζυγος και απέκτησε επτά παιδιά... Έχοντας ήδη αποσυρθεί από τη δημόσια ζωή από το 1512, πιθανότατα λόγω του πένθους της για τον χαμό του γιου της από τον δεύτερο σύζυγό της, Αλφόνσο της Αραγωνίας, ήταν οι περιπλοκές στον νέο της τοκετό που θα της στερούσαν τη ζωή. 

Η Λουκρητία Βοργία εγκατέλειψε τα εγκόσμια στις 24 Ιουνίου 1519, 10 μέρες μετά τη γέννηση του όγδοου παιδιού της με τον δούκα της Φεράρα. Ήταν μόλις 39 ετών.

Με τον μύθο της να μεγαλώνει συνεχώς στους αιώνες που θα έρχονταν, αν πιστέψουμε τις διαδόσεις της εποχής, η Λουκρητία Βοργία «είχε περισσότερους εραστές απ' όσες προσευχές δεν είχε πει ποτέ στη ζωή της» και κατηγορήθηκε για τα πάντα: ότι συνωμότησε στην εξόντωση των συζύγων της, ότι δηλητηρίασε τους αντιπάλους του πατέρα της και ότι διατήρησε απαγορευμένες αιμομικτικές σχέσεις με τον πατέρα και τα αδέλφια της. 

Η ιστορική ανασυγκρότηση προσπαθεί βέβαια σήμερα να απαλλάξει τη δούκισσα της Φεράρα από το πέπλο του μύθου. Κι αν σήμερα ο χαρακτηρισμός «Λουκρητία Βοργία» αποδίδεται σε άνθρωπο δολοπλόκο και πανούργο, είναι μάλλον άδικο για τη δούκισσα της Φεράρα, καθώς η ιστορική ανασυγκρότηση τη θέλει πλέον άβουλο ον στις αδηφάγες ορέξεις του ανήθικου οίκου των Βοργίων παρά ενεργό μέλος στα ανοσιουργήματά τους...